woensdag 25 augustus: THE PERVERT’S GUIDE TO CINEMA (Sophie Fiennes, 2006)

In deze geënsceneerde documentaire van de Britse documentaire-maakster Sophie Fiennes (1967) spant de Sloveense filosoof Slavoj Zizek (1949) zich gedurende tweeëneenhalf uur in om onze ogen te openen voor zijn manier van film beschouwen. Het hoofdthema van Zizeks denken is het Lacaniaanse concept van 'het reële', namelijk dat we niet de onderdrukte verlangens willen zien die voorafgaan aan de (symbolische orde van de) cultuur. Die postmoderne cultuur ziet hij als een schaduw van de laatkapitalistische samenleving, die haar wezenlijke kern goed verborgen weet te houden voor de mens - die leeft als in een droom. Vandaar dat hij graag refereert aan de film ‘The Matrix’ uit 1999. Maar terwijl die film suggereert dat er een bevrijding mogelijk is en dat we op Platoonse wijze door de wanden van de schijnwereld kunnen breken en de echte wereld kunnen betreden, vraagt Zizek zich af of deze suggestie niet ook ideologisch is. Het idee dat er ergens een 'echte' realiteit is, vindt hij even dubieus als het idee dat er alleen maar virtuele werelden zijn die zich in elkaar spiegelen. Zulke opvattingen missen namelijk Lacan’s ‘reële'. Hebben we onze meest duistere verlangens niet onderdrukt om deel uit te maken van de beschaving? Het is onze opdracht om onze ogen te openen en onverschrokken het irrationele gebied te aanschouwen waar we uit voortkomen. Essentieel is daarom het moment waarop de mens begrijpt dat hij niet de echte realiteit ontdekt, zoals de Platoonse ideologie wil, maar stuit op de verdrongen fantasieën die alle mensen in zich dragen. De passieve filmkijker is volgens Zizek pervers omdat hij zijn verboden genoegens en angsten door een regisseur laat vormgeven. Net als de mensen die zich aan ‘The Matrix’ onderwerpen, maakt de filmkijker zich aldus ondergeschikt aan de symbolische orde van de film, in plaats van zelf zijn driften uit te leven. Zizek probeert ons van deze kijkhouding bewust te maken. Hij laat zien dat we in films iets kunnen vinden dat reëler is dan de realiteit zelf: de ware kracht die onze identiteit als subject bepaalt. In zijn typerende, onnavolgbare stijl voert Zizek ons langs een selectie films, waarvan we er in de volgende voorstellingen van Kino Upstairs een aantal gaan bekijken. Òf andere – als hij ons daartoe weet te inspireren! Gelet op de duur van de film starten we om 20 u 30 sharp, dus wees op tijd voor de koffie (deze keer geen inleiding).